Aranya Kanda Sarga 29 – araṇyakāṇḍa ēkōnatriṁśaḥ sargaḥ
|| kharagadābhēdanam ||
kharaṁ tu virathaṁ rāmō gadāpāṇimavasthitam |
mr̥dupūrvaṁ mahātējāḥ paruṣaṁ vākyamabravīt || 1 ||
gajāśvarathasambādhē balē mahati tiṣṭhatā |
kr̥taṁ sudāruṇaṁ karma sarvalōkajugupsitam || 2 ||
udvējanīyō bhūtānāṁ nr̥śaṁsaḥ pāpakarmakr̥t |
trayāṇāmapi lōkānāmīśvarōpi na tiṣṭhati || 3 ||
karma lōkaviruddhaṁ tu kurvāṇaṁ kṣaṇadācara |
tīkṣṇaṁ sarvajanō hanti sarpaṁ duṣṭamivāgatam || 4 ||
lōbhātpāpāni kurvāṇaḥ kāmādvā yō na budhyatē |
bhraṣṭāḥ paśyati tasyāntaṁ brāhmaṇī karakādiva || 5 ||
vasatō daṇḍakāraṇyē tāpasān dharmacāriṇaḥ |
kiṁnu hatvā mahābhāgān phalaṁ prāpsyasi rākṣasa || 6 ||
na ciraṁ pāpakarmāṇaḥ krūrā lōkajugupsitāḥ |
aiśvaryaṁ prāpya tiṣṭhanti śīrṇamūlā iva drumāḥ || 7 ||
avaśyaṁ labhatē jantuḥ phalaṁ pāpasya karmaṇaḥ |
ghōraṁ paryāgatē kālē drumāḥ puṣpamivārtavam || 8 ||
na cirātprāpyatē lōkē pāpānāṁ karmaṇāṁ phalam |
saviṣāṇāmivānnānāṁ bhuktānāṁ kṣaṇadācara || 9 ||
pāpamācaratāṁ ghōraṁ lōkasyāpriyamicchatām |
ahamāsāditō rājñā prāṇān hantuṁ niśācara || 10 ||
adya hi tvāṁ mayā muktāḥ śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |
vidārya nipatiṣyanti valmīkamiva pannagāḥ || 11 ||
yē tvayā daṇḍakāraṇyē bhakṣitā dharmacāriṇaḥ |
tānadya nihataḥ saṅkhyē sasainyō:’nugamiṣyasi || 12 ||
adya tvāṁ vihataṁ bāṇaiḥ paśyantu paramarṣayaḥ |
nirayasthaṁ vimānasthā yē tvayā hiṁsitāḥ purā || 13 ||
prahara tvaṁ yathākāmaṁ kuru yatnaṁ kulādhama |
adya tē pātayiṣyāmi śirastālaphalaṁ yathā || 14 ||
ēvamuktastu rāmēṇa kruddhaḥ saṁraktalōcanaḥ |
pratyuvāca kharō rāmaṁ prahasan krōdhamūrchitaḥ || 15 ||
prākr̥tān rākṣasān hatvā yuddhē daśarathātmaja |
ātmanā kathamātmānamapraśasyaṁ praśaṁsasi || 16 ||
vikrāntā balavantō vā yē bhavanti nararṣabhāḥ |
kathayanti na tē kiñcittējasā svēna garvitāḥ || 17 ||
prākr̥tāstvakr̥tātmānō lōkē kṣatriyapāṁsanāḥ |
nirarthakaṁ vikatthantē yathā rāma vikatthasē || 18 ||
kulaṁ vyapadiśanvīraḥ samarē kō:’bhidhāsyati |
mr̥tyukālē hi samprāptē svayamaprastavē stavam || 19 ||
sarvathaiva laghutvaṁ tē katthanēna vidarśitam |
suvarṇapratirūpēṇa taptēnēva kuśāgninā || 20 ||
na tu māmiha tiṣṭhantaṁ paśyasi tvaṁ gadādharam |
dharādharamivākampyaṁ parvataṁ dhātubhiścitam || 21 ||
paryāptō:’haṁ gadāpāṇirhantuṁ prāṇānraṇē tava |
trayāṇāmapi lōkānāṁ pāśahasta ivāntakaḥ || 22 ||
kāmaṁ bahvapi vaktavyaṁ tvayi vakṣyāmi na tvaham |
astaṁ gacchēddhi savitā yuddhavighnastatō bhavēt || 23 ||
caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṁ hatāni tē |
tvadvināśātkarōmyēṣa tēṣāmasrapramārjanam || 24 ||
ityuktvā paramakruddhastāṁ gadāṁ paramāṅgadaḥ |
kharaścikṣēpa rāmāya pradīptāmaśaniṁ yathā || 25 ||
kharabāhupramuktā sā pradīptā mahatī gadā |
bhasma vr̥kṣāṁśca gulmāṁśca kr̥tvā:’gāttatsamīpataḥ || 26 ||
tāmāpatantīṁ jvalitāṁ mr̥tyupāśōpamāṁ gadām |
antarikṣagatāṁ rāmaścicchēda bahudhā śaraiḥ || 27 ||
sā vikīrṇā śarairbhagnā papāta dharaṇītalē |
gadā mantrauṣadhabalairvyālīva vinipātitā || 28 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē araṇyakāṇḍē ēkōnatriṁśaḥ sargaḥ || 29 ||
